Helemaal achteraan, achter de blazers, zie je ze vaak staan: de vibrafonisten met twee of vier mallets in de hand. Maar wat is een vibrafoon nu eigenlijk en waar komt het instrument vandaan? Een verhaal over de vibrafoon, een van de onmisbare instrumenten, maar desondanks een grote onbekende. René ten Cate, bekend vibrafonist van diverse toporkesten, vertelt over de geschiedenis en ‘ins and outs’ van zijn geliefde vibrafoon. “Er is veel onbegrip over het instrument, ook bij musici. Ze denken dat het geluid onderuit de buizen komt.”

Ongeveer in 1921 is uit de Metalofoon (familie van de Xylofoon en de Marimba) de vibrafoon ontstaan. De Metalofoon bestaat nog alleen uit metalen klankstaven (toetsen) met resonantiebuizen eronder. Bij de vibrafoon werden in de resonatoren klepjes gemaakt, die samen aan een as ronddraaien en een vibrerend geluid geven. De mate van dit vibrato kan worden geregeld door de draaisnelheid van de klepjes te variëren. Hierdoor ontstaat het typische vibrato-effect waaraan de vibrafoon ook zijn naam ontleent.

De meeste mensen denken dat de resonantiebuizen van onderen open zijn, maar het tegendeel is waar. Iedere buis is van onderen gesloten op 1/4 van de golflengte van de toets waardoor een staande golf ontstaat; de natuurlijke versterking van de toon. Sluit de draaiende klep de buis af dan is er geen versterking, en staat de klep vertikaal dan is de versterking maximaal. Alleen het volume van de tonen varieert, niet de toonhoogte zoals veel mensen denken.

Wanneer je met een mallet (stok) op een optimaal gestemde vibrafoontoets slaat, produceert deze een aantal boventonen: de grondtoon, een dubbeloctaaf en een tripeloctaaf met grote terts en nog een scala aan andere harmonieën. Tezamen vormen zij het karakter van een toets.  In tegenstelling tot bij een fluit of snaarinstrument zijn de boventonen bij een vibrafoon niet uit zichzelf harmonisch. Ze moeten daar met veel moeite in gebracht worden door de toets aan de onderzijde op precies de juiste wijze uit te hollen.

Lees het volledige artikel in Forte Muziek Magazine